Geopolitiek, inflatie en handel – wat betekent dit voor de internationale logistiek?

Vrijhandel is niet langer vanzelfsprekend

Een van de belangrijkste boodschappen van het webinar was duidelijk: de tijd waarin bedrijven geopolitieke ontwikkelingen grotendeels los konden zien van hun supply chain-beslissingen lijkt voorbij.

China, de Verenigde Staten en de Europese Unie concurreren steeds nadrukkelijker om economische en geopolitieke invloed. Halfgeleiders, AI, kritieke grondstoffen, energie, supply chains, havens en vaarroutes zijn daardoor onderdeel geworden van buitenlands beleid en industriepolitiek.

Deze ontwikkeling is niet nieuw. In het afgelopen decennium hebben onder meer het Chinese Belt and Road Initiative en Made in China 2025, Amerikaanse handelsbeperkingen en sancties rond halfgeleiders, Brexit, Europese strategische autonomie en verschillende handelsmaatregelen het internationale speelveld geleidelijk veranderd.

Oorlogen en geopolitieke spanningen hebben deze ontwikkeling verder versneld. Importheffingen, sancties, industriepolitiek en strategische belangen hebben daardoor steeds meer invloed op internationale goederenstromen.

Voor logistieke bedrijven betekent dit dat geopolitiek geen ontwikkeling op de achtergrond meer is, maar rechtstreeks invloed kan hebben op handelsroutes, goederenstromen, kosten en beslissingen van klanten.

Scheepvaart steeds meer onderdeel van geopolitiek

De maritieme sector laat deze ontwikkeling duidelijk zien. Scheepvaart is steeds vaker onderdeel van het buitenlandse beleid van overheden, waarbij sancties, handelsbeperkingen en veiligheidsvraagstukken invloed hebben op rederijen en internationale vaarroutes.

Ook havens hebben een grotere strategische betekenis gekregen. Chinese bedrijven hebben bijvoorbeeld wereldwijd een uitgebreid netwerk van belangen in containerterminals opgebouwd.

Voor bedrijven die afhankelijk zijn van internationale supply chains voegt dit een nieuwe dimensie toe aan supply chain management. Bij beslissingen over sourcing, transportroutes en logistieke partners moet naast kosten, snelheid en betrouwbaarheid steeds vaker ook rekening worden gehouden met geopolitieke risico’s en afhankelijkheden.

Europese industrie staat onder druk

Een ander belangrijk onderwerp tijdens het webinar was de positie van de Europese maakindustrie.

De Nederlandse chemische industrie is hiervan een duidelijk voorbeeld. De productie ligt momenteel ongeveer 20% lager dan in 2021. De hoge Europese aardgasprijzen sinds de Russische invasie van Oekraïne zetten de sector sterk onder druk. Tegelijkertijd neemt de concurrentie van Chinese chemische producten toe.

Ook Duitsland, een van de belangrijkste handelspartners van Nederland, staat voor grote uitdagingen. De Duitse industrie kampt met hoge energiekosten, terwijl met name de automobielindustrie steeds sterkere concurrentie ondervindt van Chinese producenten.

Deze ontwikkelingen zijn direct relevant voor de logistiek. Veranderingen in de Europese industriële productie hebben immers gevolgen voor de aard en omvang van de goederenstromen via Europese havens, warehouses en transportnetwerken.

Een mogelijke ontwikkeling die tijdens het webinar werd genoemd, is een verschuiving van bulkimport naar containerimport wanneer meer industriële producten of halffabricaten die voorheen in Europa werden geproduceerd, voortaan worden geïmporteerd.

Nieuwe ontwikkelingen bieden Nederland ook kansen

Het beeld is niet uitsluitend negatief.

Terwijl delen van de Europese industrie onder druk staan, zorgen investeringen in AI en digitale infrastructuur voor nieuwe economische activiteit waarvan Nederland profiteert. Dat illustreert een belangrijk punt: geopolitieke en technologische veranderingen zorgen niet alleen voor minder handel. Ze veranderen ook de samenstelling van handelsstromen en creëren nieuwe kansen.

Voor logistieke bedrijven wordt het daarom steeds belangrijker om te begrijpen waar nieuwe industriële activiteiten en investeringen ontstaan en welke goederenstromen daaruit voortkomen.

Tegelijkertijd hebben de grote investeringen in AI-infrastructuur en de hogere defensie-uitgaven ook een financieel effect. Ze dragen bij aan opwaartse druk op de lange rente en daarmee aan hogere financieringskosten – een belangrijke factor voor een kapitaalintensieve sector als logistiek.

Weerbaarheid heeft een prijs

Tijdens de discussie werd ook gekeken naar de manier waarop logistieke bedrijven en hun klanten omgaan met deze ontwikkelingen.

De afgelopen jaren hebben de sector al gedwongen flexibeler en creatiever te worden. De coronapandemie, geopolitieke conflicten, verstoringen van belangrijke vaarroutes en snel veranderend handelsbeleid hebben duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar sterk geoptimaliseerde internationale supply chains kunnen zijn.

De verwachting is dat aanhoudende geopolitieke onzekerheid zal leiden tot meer strategische samenwerkingen binnen de supply chain. Relaties tussen verladers, logistiek dienstverleners en andere ketenpartners zullen mogelijk vaker worden gebaseerd op betrouwbaarheid, flexibiliteit en continuïteit op lange termijn, en minder uitsluitend op de laagste kosten.

Maar weerbaarheid is niet gratis.

Robuustere logistieke ketens kunnen betekenen dat verladers extra transportcapaciteit en grotere voorraden moeten aanhouden. Een deel van de efficiëntie van sterk geoptimaliseerde, lean supply chains wordt daarmee ingeruild voor meer zekerheid en flexibiliteit.

Ook klimaatverandering speelt hierbij een rol. Naarmate extreem weer vaker gevolgen heeft voor infrastructuur en transportnetwerken, kan een hernieuwde aandacht voor modal shift en alternatieve transportmogelijkheden onderdeel worden van de weerbaarheidsstrategie van bedrijven.

Wat betekent dit voor logistieke bedrijven?

Misschien wel de belangrijkste conclusie van het webinar is dat geopolitieke onzekerheid niet langer als een tijdelijke situatie kan worden beschouwd.

De concurrentie tussen China, de Verenigde Staten en Europa zal naar verwachting aanhouden. Halfgeleiders, AI, energie, kritieke grondstoffen, vaarroutes en supply chains blijven daarbij van strategisch belang.

Voor bedrijven in de internationale logistiek vraagt dit om een bredere kijk op supply chain-strategie. Kosten en efficiency blijven belangrijk, maar weerbaarheid, strategische partnerships, flexibiliteit en inzicht in geopolitieke risico’s worden minstens zo relevant.

De logistieke sector heeft de afgelopen jaren meerdere keren laten zien dat verstoringen ook leiden tot creativiteit en aanpassingsvermogen. De volgende stap is om dat vermogen structureel te verankeren: door supply chains te bouwen die kunnen blijven functioneren in een wereld waarin geopolitieke verandering steeds meer onderdeel is van de dagelijkse bedrijfsvoering.